पत्रकार सुचिता देशमुख यांच्यासोबत विशेष मुलाखत
marathinews24.com
पुणे – सरकारी सेवेत जाण्याचं स्वप्न अनेकांच्या मनात असतं. मात्र त्या स्वप्नापर्यंत पोहोचताना आलेली अपयशाची वळणं, स्वतःच्या तयारीचा घेतलेला प्रामाणिक आढावा आणि त्यानंतर पुन्हा नव्या दिशेने सुरू केलेला प्रवास फार कमी जणांच्या कहाणीतून समोर येतो. Mechanical Engineeringपासून सुरू झालेला ओंकार कदम यांचा प्रवास अशाच संघर्षाची आणि सातत्याची प्रेरणादायी कहाणी आहे.
जलसंधारण दिनाची घोषणा; जलसंधारण मोहिमेला गती – विशेष लेख
पुण्यात शिक्षण घेतल्यानंतर Mechanical Engineering पूर्ण केलेल्या ओंकार कदम यांनी पदवीच्या तिसऱ्या वर्षापासून स्पर्धा परीक्षांची तयारी सुरू केली. UPSCसाठी तब्बल चार वर्षे मेहनत करूनही दोन attemptsमध्ये अपेक्षित यश मिळाले नाही. या अपयशानंतर त्यांनी स्वतःच्या तयारीचा ‘रिअॅलिटी चेक’ घेतला आणि MPSCकडे वळण्याचा निर्णय घेतला.
त्यानंतर 2022 मध्ये सहाय्यक गट विकास अधिकारी आणि 2024 मध्ये DYSP पद मिळवत त्यांनी आपल्या प्रवासाला नवी उंची दिली. “अपयश आलं म्हणून प्रवास थांबवायचा नसतो; कधी कधी अपयशच आपल्याला योग्य दिशा दाखवतं,” हा त्यांच्या प्रवासाचा सार आहे.
पत्रकार सुचिता देशमुख यांनी DYSP ओंकार कदम यांच्याशी साधलेल्या विशेष संवादातील महत्त्वाचे मुद्दे…
बालपणी वडिलांनी दिलेल्या पुस्तकांनी घडवली वाचनाची सवय
सुचिता देशमुख : ओंकारजी, सर्वप्रथम तुमचं मनःपूर्वक अभिनंदन. आज आपण तुम्हाला DYSP म्हणून पाहतो; पण या पदामागचा ओंकार नेमका कोण आहे? तुमचं बालपण, शिक्षण आणि तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाची पायाभरणी कशी झाली?
ओंकार कदम : माझं नाव ओंकार विद्या अशोक कदम आहे. माझं शिक्षण पुण्यात झालं आणि मी Mechanical Engineering केलं. लहानपणापासून माझ्या वडिलांचं एक स्वप्न होतं की आपला मुलगा सरकारी सेवेत असावा.
माझ्या या प्रवासात माझ्या कुटुंबाचा खूप मोठा पाठिंबा राहिला. विशेषतः माझ्या वडिलांनी माझ्यामध्ये लहानपणापासूनच वाचनाची आवड निर्माण केली. ते दर महिन्याला माझ्यासाठी नवीन पुस्तक घेऊन यायचे. त्यामुळे मला पुस्तकं वाचण्याची सवय लागली आणि पुढे वर्तमानपत्र वाचण्याचीही सवय निर्माण झाली.
वडिलांकडून मला वाचनासोबतच शिस्त, टापटीपपणा, वक्तशीरपणा आणि नियोजन यांसारख्या अनेक गोष्टी शिकायला मिळाल्या. माझ्या आजच्या प्रवासात या संस्कारांचा मोठा वाटा आहे.
Mechanical Engineeringपासून स्पर्धा परीक्षेच्या तयारीपर्यंत
सुचिता देशमुख : Mechanical Engineering केल्यानंतर स्पर्धा परीक्षांकडे वळण्याचा निर्णय हा मोठा बदल होता. पदवीच्या तिसऱ्या वर्षापासूनच तुम्ही तयारी सुरू केली. नेमकी सुरुवात कशी झाली?
ओंकार कदम : मी पदवीच्या तिसऱ्या वर्षापासूनच स्पर्धा परीक्षांची तयारी सुरू केली. त्यासाठी Unacademyचे classes join केले. COVID-19च्या काळातही मी अभ्यासावर खूप लक्ष दिलं. त्या काळात अभ्यासासाठी बराच वेळ मिळाला आणि मी त्याचा चांगला उपयोग करण्याचा प्रयत्न केला.
चार वर्षांची UPSC तयारी; दोन attemptsमध्ये अपयश
सुचिता देशमुख : चार वर्षं UPSCसाठी मेहनत करूनही दोन attemptsमध्ये अपेक्षित यश मिळालं नाही. इतका मोठा कालावधी एखाद्या परीक्षेला दिल्यानंतरही निकाल आपल्या बाजूने लागला नाही, तर स्वतःच्या तयारीवरच प्रश्न निर्माण होतात. त्या टप्प्यावर तुम्ही स्वतःकडे कसं पाहिलंत?
ओंकार कदम : UPSCचे दोन attempts clear झाले नाहीत. त्यानंतर मला स्वतःच्या तयारीचा एक ‘रिअॅलिटी चेक’ घ्यावा लागला. मला जाणवलं की एका पर्यायावर अवलंबून राहण्यापेक्षा इतर पर्यायांचाही विचार केला पाहिजे.
म्हणून मी MBAचा विचार केला आणि त्याचबरोबर MPSCचा form भरला. MPSCची पूर्व परीक्षा मी पास झालो; पण लेखी परीक्षेसाठी माझा पुरेसा अभ्यास झालेला नव्हता. त्यामुळे पुन्हा एकदा स्पर्धेतून बाहेर पडलो.
पण या अपयशामुळे मी थांबलो नाही. उलट माझ्या तयारीत नेमकी कुठे कमतरता आहे, हे समजत गेलं.
MPSCकडे वळण हा तडजोडीचा नव्हे, तर व्यावहारिक निर्णय
सुचिता देशमुख : UPSCनंतर MPSCकडे वळणं हा तडजोडीचा निर्णय होता की परिस्थिती समजून घेतलेला व्यावहारिक निर्णय?
ओंकार कदम : माझ्यासाठी हा निर्णय तडजोड नव्हता. UPSCच्या चार वर्षांच्या मेहनतीमुळे माझा पाया मजबूत झाला होता. MPSCसाठी माझी प्रत्यक्ष मेहनत साधारण एक वर्षाची होती; पण त्या एका वर्षामागे UPSCची चार वर्षांची मेहनत होती.
म्हणून MPSCमध्ये मिळालेल्या यशामागे फक्त ते एक वर्ष नाही, तर त्यामागची चार वर्षांची तयारीही महत्त्वाची होती.
यश फक्त शेवटच्या वर्षाच्या मेहनतीवर ठरत नाही
सुचिता देशमुख : बाहेरून पाहताना एखाद्याला ‘MPSCसाठी एक वर्ष मेहनत केली आणि यश मिळालं’ असं दिसू शकतं. पण त्या एका वर्षामागे चार वर्षांचा अनुभव आणि मेहनत उभी होती. मग तुमच्या मते यशाचं खरं गणित शेवटच्या प्रयत्नात असतं की त्याआधीच्या संपूर्ण प्रवासात?
ओंकार कदम : माझ्या मते, यश फक्त शेवटच्या वर्षाच्या मेहनतीवर ठरत नाही. आधी केलेली मेहनत, अभ्यासाची सवय, अनुभव आणि अपयशातून घेतलेले धडे यांचाही त्यात मोठा वाटा असतो.
माझ्या बाबतीतही MPSCसाठीचा एक वर्षाचा अभ्यास महत्त्वाचा होता; पण त्यामागे UPSCची चार वर्षांची मेहनत होती.
2022मध्ये सहाय्यक गट विकास अधिकारी; 2024मध्ये DYSP
सुचिता देशमुख : आणि मग 2022मध्ये सहाय्यक गट विकास अधिकारी आणि त्यानंतर 2024मध्ये DYSP. हा बदल नक्कीच महत्त्वाचा आहे. आज मागे वळून पाहताना, UPSCच्या अपयशापासून DYSP पदापर्यंतचा हा प्रवास तुम्हाला काय शिकवतो?
ओंकार कदम : 2022मध्ये मला सहाय्यक गट विकास अधिकारी पद मिळालं आणि 2024मध्ये DYSP पद मिळालं. माझ्यासाठी हा प्रवास खूप महत्त्वाचा होता.
UPSCच्या चार वर्षांच्या मेहनतीने मला स्पर्धा परीक्षेची सवय, अभ्यासाची पद्धत आणि सातत्य शिकवलं होतं. त्यामुळे MPSCच्या काळात त्या अनुभवाचा मला खूप फायदा झाला.
मार्गदर्शनाचाही प्रवासात मोठा वाटा
सुचिता देशमुख : स्पर्धा परीक्षांमध्ये मेहनत करणारे अनेक विद्यार्थी असतात; पण मेहनतीला योग्य दिशा मिळणं तितकंच महत्त्वाचं असतं. तुमच्या तयारीच्या काळात कोणत्या मार्गदर्शकांचं किंवा classesचं तुम्हाला विशेष सहकार्य मिळालं?
ओंकार कदम : सदाशिव पेठमधील Step-Up Classes आणि विशेषतः दिलीप खाटेकर सर यांनी माझ्या अभ्यासात खूप मदत केली. त्यांच्या मार्गदर्शनाचा मला खूप फायदा झाला.
कुटुंबाचा पाठिंबा ठरला ताकद
सुचिता देशमुख : स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करताना पुस्तकं आणि अभ्यासक्रम एवढंच आव्हान नसतं; अनेकदा स्वतःच्या मनाशी लढणंही तितकंच कठीण असतं. तुमच्या प्रवासात मानसिक किंवा आर्थिक दबाव होता का?
ओंकार कदम : माझ्या कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती चांगली होती, त्यामुळे आर्थिक अडचणीचा ताण माझ्यावर कधी आला नाही. त्याशिवाय माझ्या कुटुंबाचा मला कायम पाठिंबा होता.
मला माझ्या वडिलांकडून नेहमीच प्रेरणा मिळत राहिली. त्यामुळे कठीण काळातही माझ्या पाठीशी कुटुंब आहे, ही भावना मला खूप ताकद देत होती.
वडीलच सर्वात मोठे आदर्श
सुचिता देशमुख : तुमच्या प्रवासात वडिलांचा उल्लेख वारंवार येतो. त्यांनी पुस्तकं दिली, वाचनाची सवय लावली, शिस्त शिकवली आणि आजही प्रेरणा दिली. तुमच्या व्यक्तिमत्त्वात त्यांच्याकडून आलेली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती?
ओंकार कदम : माझे वडील माझ्यासाठी सर्वात मोठे आदर्श आहेत. त्यांच्याकडून मी नियोजन, time management, वक्तशीरपणा आणि टापटीपपणा शिकलो.
IAS गोपीचंद कदम यांच्या कामाचाही प्रभाव
सुचिता देशमुख : तुम्ही IAS गोपीचंद कदम यांचाही उल्लेख केला. त्यांच्या कामाचा तुमच्यावर नेमका कसा प्रभाव पडला?
ओंकार कदम : माझे काका IAS गोपीचंद कदम यांचाही माझ्यावर प्रभाव आहे. त्यांनी आदिवासी भागात, विशेषतः चंद्रपूर जिल्ह्यात केलेलं प्रभावी काम मला नेहमीच प्रेरणा देत आलं आहे.
त्यांचं काम पाहून प्रशासनाच्या माध्यमातून समाजासाठी प्रभावीपणे काम करता येतं, याची मला प्रेरणा मिळाली.
अभ्यासासाठी मोबाईलपासून अंतर; ‘रिवॉर्ड सिस्टम’चा वापर
सुचिता देशमुख : आजच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभ्यासापेक्षा डिस्ट्रॅक्शन मोठं आव्हान बनलं आहे. मोबाईल, सोशल मीडिया आणि सतत येणाऱ्या नोटिफिकेशन्समध्ये स्वतःला अभ्यासावर केंद्रित ठेवणं कठीण होतं. तुमच्या तयारीच्या काळात तुम्ही हे कसं manage केलं?
ओंकार कदम : माझ्या तयारीच्या काळात मी मोबाईलचा वापर बंद केला. अभ्यासासाठी मी विना सिमकार्ड Tabचा वापर करत होतो.
मला कार्टून्स पाहायला आवडतात. त्यामुळे अभ्यासात सातत्य ठेवण्यासाठी मी स्वतःसाठी एक बक्षीस प्रणाली ठेवली होती. सलग दोन तास अभ्यास केला, तर त्यानंतर बक्षीस म्हणून भावाच्या मोबाईलमध्ये कार्टून्सचा एक भाग पाहायचो. तो साधारण 20 ते 25 मिनिटांचा असतो.
अशा प्रकारे अभ्यास आणि डिस्ट्रॅक्शन यामध्ये समतोल ठेवण्याचा माझा प्रयत्न होता.
यश मिळाल्यानंतर आधी आजूबाजूची माणसं बदलतात
सुचिता देशमुख : एक वेगळा प्रश्न, यश मिळाल्यानंतर माणूस बदलतो की त्याच्या आजूबाजूची माणसं?
ओंकार कदम : मला असं वाटतं की आधी आजूबाजूची माणसं बदलतात. त्याला वेगळं ट्रीट करायला लागतात. त्यामुळे तो कालांतराने स्वतःला काहीतरी स्पेशल समजू लागतो.
विद्यार्थ्यांना नियोजनासोबत Plan Bचा सल्ला
सुचिता देशमुख : तुमचा प्रवास पाहिल्यावर एक गोष्ट स्पष्ट होते—मेहनत महत्त्वाची आहे; पण मेहनतीला दिशा देणं त्याहून महत्त्वाचं आहे. आज स्पर्धा परीक्षेची तयारी सुरू करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना काय संदेश द्याल?
ओंकार कदम : या क्षेत्रात नियोजन करून या. स्वतःसाठी ठरवा की किती वर्षे आणि किती वेळ या परीक्षेला द्यायचा आहे. त्याचबरोबर तुमचा Plan B मजबूत असला पाहिजे.
फक्त अभ्यास करत राहण्यापेक्षा योग्य नियोजन आणि धोरण असणं महत्त्वाचं आहे.
अपयशातून शिकत राहा आणि सातत्य सोडू नका
सुचिता देशमुख : समजा आजचा DYSP ओंकार चार वर्षांपूर्वीच्या त्या ओंकारसमोर उभा आहे—जो UPSCची तयारी करत आहे, ज्याला अजून अपयशाचा सामना करायचा आहे, ज्याला स्वतःचा वास्तविकता तपास घ्यायचा आहे. तर त्या ओंकारला आजचा ओंकार काय सांगेल?
ओंकार कदम : माझ्यासाठी हा प्रवास म्हणजे मेहनत, अपयशातून शिकणं, स्वतःचा ‘रिअॅलिटी चेक’ घेणं आणि ध्येय गाठेपर्यंत सातत्य न सोडणं.
निष्कर्ष
ओंकार कदम यांचा प्रवास एका परीक्षेत मिळालेल्या यशापुरता मर्यादित नाही. लहानपणी वडिलांनी लावलेली वाचनाची सवय, शिस्त, चार वर्षांची UPSCची मेहनत, दोन अपयशी प्रयत्नांनंतर घेतलेला प्रामाणिक ‘रिअॅलिटी चेक’, MPSCकडे केलेलं वळण आणि त्यानंतर मिळालेलं यश – या सगळ्यांनी त्यांच्या प्रवासाला आकार दिला.
त्यांच्या प्रवासातून स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एक महत्त्वाचा संदेश मिळतो—अपयश आलं म्हणून प्रवास थांबवायचा नसतो. कधी कधी अपयशच आपल्याला योग्य दिशा दाखवतं.
अपयश हीच यशाची पहिली पायरी असते.
ओंकार कदम यांच्या पुढील प्रशासकीय सेवेसाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा!
-पत्रकार सुचिता देशमुख
